powrót

Opis gatunku

hodowla danieli

Wygląd
Poroże
Rozród
Występowanie
Lamus

Opis gatunku

W górnym plejstocenie daniele występowały na terenie niemal całej Europy. Ostatnie zlodowacenie zepchnęło je do regionu śródziemnomorskiego. Do Europy Środkowej sprowadzone zostały w XVI i XVII wieku, początkowo jako zwierzęta parkowe. Obecnie daniele żyją także w stanie dzikim. W Polsce w stanie wolnym występują niezbyt licznie, wyspowo, głównie w zachodniej i południowo-zachodniej części kraju.

Gatunek daniel (dama dama) dzieli się w systematyce na dwa odrębne podgatunki. Daniel europejski (dama dama dama) oraz daniel perski (dama dama mesopotamica). W naszym kraju występuje daniel europejski, występowanie zaś daniela perskiego ograniczone jest do niewielkiej przestrzeni w Iranie i Iraku. Między systematykami toczy się dyskusja, czy daniel perski jest rzeczywiści podgatunkiem, czy może raczej odrębnym gatunkiem...
Daniel europejski różni się od mezopotamskiego bardziej łopatowatą formą poroża, mniejszą masą ciała, nieco krótszym ogonem i mniej wyraźnym cętkowaniem. Choć bywają też osobniki z porożem nie różniącym się od poroża daniela europejskiego. Jest zwierzęciem średniej wielkości. Korpus ma zbudowany masywnie, a względnie krótkie i mocne nogi nadają mu wygląd zwierzęcia dość krępego i ciężkiego. Okrywa włosowa, zwana suknią, charakteryzuje się dużą zmiennością ubarwienia. Zmiana sukni z zimowej na letnią ma miejsce w okresie późno wiosennym, a z letniej na zimową w początkach października.
Są 4 podstawowe odmiany kolorystyczne daniela:
Zwyczajny: ciemno orzechowa suknia z białymi plamami. Jesienią zmienia się w ciemno brązową, a plamki blakną. Po całej długości ogona biegnie pasek czarnej sierści.
Suknia daniela kolejnej odmiany jest podobna do sukni zwyczajnego. Różnica polega na tym, że sierść tego pierwszego ubarwiona jest większą ilością kropek, a także tym, że obwódka wokół ogona nie jest czarna lecz brązowa. Ponadto u tej odmiany kolorystycznej kropki są widoczne nawet w zimie.
Sierść białych danieli jest przy urodzeniu kremowa, a w trakcie dorastania blednie. Dorosłe sztuki w zimie są praktycznie białe. Nie ma na ich ciele widocznych plamek. Nie są to jednak albinosy - ich oczy mają normalną ilość pigmentu, chociaż ich kopyta i nosy są nieco jaśniejsze w porównaniu do innych „normalnych” danieli.
Czarne daniele nie mają ani latem, ani zimą żadnych plamek, nie mają też jaśniejszego ubarwienia w okolicach ogona. Ich futra są czarne przez cały rok.
Taka barwa sukni nie jest wynikiem albinizmu (biała) lub melanizmu (czarna), ale zwykłą odmianą barwy danieli, która może występować w różnych odcieniach. Różnorodność barwy danieli nie wiąże się więc z niedorozwojem fizycznym lub z jakimiś zaburzeniami organizmu zwierzęcia, nie ma żadnego wpływu na cechę mięsną ani na plenność.
Charakterystyczną cechą byków jest widoczne jabłko Adama, długi pędzel a także jedne z najdłuższych wśród jeleniowatych ogonów, będące dodatkowo ciągle w ruchu.
Całkowicie rozwinięte poroże daniela jest bardzo łatwe do odróżnienia od poroża innych jeleniowatych. W porównaniu do jelenia szlachetnego, którego poroże zakończone jest szpicami, poroże daniela jest spłaszczone, uwieńczone w tylnej części serią mini szpiców- tak zwanymi sękami. Poroże daniela prawie zawsze nie ma odnogi nadocznej, a tylko oczną, opierak oraz łopatę. Waży do 4 kg. Jak większość jeleniowatych, daniele także podlegają corocznemu cyklowi zrzucania i odbudowywania poroża. Byki nakładają poroże wiosną i latem, kiedy to obfitość pożywienia dostarcza niezbędnych do ich rozwoju składników.
Daniele rodzą się bez pni, z których wyrasta poroże. Zaczynają się one rozwijać u młodych byczków w czasie zimy, ok. szóstego- siódmego miesiąca życia. Są wtedy jednak jeszcze tak małe, że prawie ich nie widać. W marcu zaś są już dość widoczne, a proces wzrostu trwa przez całą wiosnę i część lata. W lipcu bądź sierpniu budowanie poroża dobiega końca. Pokrywająca je aksamitna skóra - scypuł – zaczyna wysychać i w ciągu mniej więcej tygodnia zostaje wytarta. Na pierwsze poroże składa się pary nie rozgałęzionych szpiców (stąd młody byk nazywany jest szpicakiem), o długości wahającej się od 1 do 20 cm. Pierwsze poroże ( pierwsza głowa) utrzymuje się aż do następnej wiosny kiedy zostaje zrzucone. Nowe zaczyna niemal natychmiast wyrastać by w ciągu 12-17 tygodni (zależnie od wieku i kondycji byka) rozwinąć się w twarde poroże uwieńczone dwiema odnogami - oczną i opierakiem. W im lepszej kondycji jest byk, tym większe poroże nakłada, stąd więcej czasu trwa zbudowanie go. Kolejne nakładane poroża są coraz mocniejsze i większe.

Drugie poroże (trzeci rok życia) budowane jest do sierpnia i wycierne na początku września. Poroże to ma dwie odnogi, oczną i opierak, a tyki mają różę. Drugie poroże zrzucane jest w końcu kwietnia. Trzecie poroże, nakładane w czwartym roku życia, budowane jest do sierpnia, noszone do kwietnia-maja. Ma ono kształt tyk z odnogami oczną i opierakiem oraz zgrubienia, spłaszczenie na końcu tyki będące zapowiedzią przyszłej łopaty Takiego byka nazywa się łyżkarzem. W następnych latach rozwój poroża ma miejsce głównie w końcowej części tyki, gdzie powstaje łopata, z przodu równa, coraz wyższa i szersza. Z wiekiem wzrasta liczba sęków w tylnej części łopaty. Byki stare o dużym i mocnym porożu mają w dolnej tylnej części łopaty długą odnogę (hak, ostroga). Poroże u młodych byków-danieli ma kształt zbliżony do litery V, u starych zaś do litery U, z szerokim, płaskim dołem tej litery (rozłoga ma się do wysokości mniej więcej jak 2:1). Wśród starych byków zdarzają się wypadki niezrzucania poroża i wówczas spod róży wyrasta nowe poroże, jest ono oczywiście karłowate i zniekształcone (poroże podwójne).


do góry

Rozród
Daniele podobnie jak jeleń szlachetny czy jeleń sika to zwierzęta stadne. W lecie młode byki, łanie i cielęta chodzą razem, zaś stare byki w odrębnych, małych chmarach. Silne byki - łopatacze często chodzą samotnie. Chmarę byków zawsze prowadzi najmocniejszy. Kontakt pomiędzy osobnikami w grupie ograniczają się do ustalenia hierarchii.
Skład stada zmienia się w zależności od pory roku. Przez większą część roku zwierzęta tworzą dwie różne grupy. Jedną stanowią dorosłe łanie z przychówkiem oraz roczne osobniki, drugą - żyjące w pewnym oddaleniu od łań byki. Na czas rui - bekowiska (w okresie tym byk wydaje chrapliwy głos podobny do beczenia) rozpoczynającego się w październiku - obie grupy łączą się. Jedynie w tym czasie daniele wykazują skłonność do ustanawiania podziału terytorium.
W okresie poprzedzającym ruję byk przednimi nogami (badylami) kopie w gęstwinie leśnej wgłębienie do leżenia, w które oddaje mocz. To wgłębienie powiększa codziennie, aż jest takie duże, że gdy położy się w nim, to nie jest widoczny. W tych właśnie dołkach (rujowiskach) następuje krycie łań.
W okresie rui byk zbiera sobie chmarę łań którą trzyma we władaniu przez okres ok. 2 tygodni, jeżeli nie zostanie wcześniej zrogowany i odpędzony przez innego byka. Z uwagi na kształt poroża walki danieli rzadko kończą się tragicznie. W tym okresie byk stadny prawie nic nie żre i przez to traci wiele ze swojej wagi.
Dojrzałość płciową łanie osiągają w wieku 16 miesięcy. Ruja ma miejsce w październiku, a ich ciąża trwa ok. 33 tygodni (230 dni czyli około siedmiu i pół miesiąca). Większość danieli rodzi się na przełomie maja i czerwca, chociaż urodzenia mogą mieć miejsce aż do końca września. Łania rodzi jedno, bardzo rzadko dwa młode. Bliźniacze porody stanowią rzadkość, stanowią ok. 1% wszystkich ciąż. Laktacja trwa do następnej rui samicy.
Łanie beczeniem utrzymują kontakt z cielętami. Cielęta odzywają się piskiem. Czasem daniele wydają głos podobny do miauczenia. W momentach zagrożenia zwierzęta te wydają okrzyk trwogi, wysokiego tonu bek. Głos byka w okresie rui brzmi jak zgrzytliwe chrapanie. Głowa jest wówczas trzymana poziomo lub lekko uniesiona, pysk lekko otwarty. Są to dźwięki bardzo krótkie i szybko po sobie następujące. Byki gromadzą się na niewielkiej przestrzeni, a łanie przychodzą na miejsce bekowiska zwabione głosem


W Polsce występuje w różnych rodzajach lasów. Najczęściej zasiedla bory mieszane z panującą sosną zwyczajną oraz pewnym udziałem dębów, brzozy, świerka i buka. Urozmaicone, niewielkie kompleksy leśne, poprzedzielane enklawami polnymi, mające ponadto znaczny procent łąk, stanowią idealny biotop danieli. Nie zamieszkują terenów bagnistych i podmokłych. Maksymalny wiek daniela ok. 20 lat.


do góry

LAMUS

Opis pochodzi z książki wydanej w 1865 w Poznaniu p.t.:"Myśliwstwo w Polsce i na Litwie", ułożonej przez Waleryana Kurowskiego :
"DANIEL Jest to rodzaj zwierząt mniejszy od jelenia, a większy od sarny, koloru zwykle białego, chociaż się pomiędzy niemi zółtawe z brunatnemi łatami znajduję. Ich prawdziwą ojczyzną jest Dania, Szwecya i Norwegia, u nas są tylko aklimatyzowane i po większej części w zwierzyńcach utrzymywane. Rogi równie jak jelenie zrzucają co rok, róznica tylko co do formacyi zachodzi w tem, że gdy rogi jelenia zakończone są spiczasto, u danieli natomiast we formie łopatek szerokie. Szczególniejszą jest rzeczą, że chocia te rogi co rok zrzucają, nie zdarzyło się myśliwym lub gajowym znaleść takowe, nawet w zwierzyńcach. Domyślają się tylko naturaliści, że w czasie zrzucania wychodzą na błota, tam wygrzebują nogami doły i w nich rogi przekrywają.
Równie jak jelenie nie mają zółci w sobie. Lęgą się zwykle w końcu maja i miewają po dwoje młodych, tak jak i sarny. Czas ich parzenia się przypada o 14 dni później, aniżeli u jeleni. W tej peryodzie głos ich nie jest tak silny jak zwykle, ochrapły, i wydaje się, że im ginie w gardzieli. Ich oślada, czyli trop, jest ta sama co u jelenia, lecz biegu nie mają tak szybkiego, dlatego też psy z wielką łatwością łapią daniela. Najbardziej lubią przebywać w suchych zagajeniach, żywiąc się trawą i młodemi latoroślami; nie wychodzą w pole na oziminy lub inne zboża i trzymają sie w stadach, wyjąwszy peryody od końa maja aż do początku października. Łania, skoro tylko jej młode dobrze biegać i jeść umieją, przyprowadza je do stada i tam już z równikami swemi pozostają.
Daniele nie cierpią much, komarów, os i tym podobnego namolnego robactwa; z tej przyczyny wyszukują największe gąszcze, aby się przed niem ukryć mogly. Zwierz ten nie jest tak dziki jak inne tego rodzaju, skoro się bowiem na ziemie położy, a usłyszy jakie niebezpieczeństwo, głosy podejrzane lub zbliżający się szelest, to tylko głowę przyciśnie do ziemi i tak waruje; gdy się hałas zbliża, powstaje, ucieka w gaszcz niedaleko i znowu ten manewr powtarza. Szczególniejszem zjawiskiem w naturze jest wrodzona antypatya jelenia do danieli, albowiem jeleń skoro tylko w pobliżu spostrzeże daniela, natychmiast wynosi się z tej okolicy, a jeżeli w zwierzyńcu zmuszony jest obok niego przebywać, chudnie coraz bardziej, a w końcu i zdycha.
Mięso daniela jest wyborne, mianowicie z malych, które jeszcze ssą, i uważane bywa za najdelikatniejsze; równiez i skóra z daniela dla swej wytrwałosci ma znaczną wartość. (...)